Tarihin En Kısa Savaşı: 38 Dakika Süren Zanzibar Savaşı
Savaşlar denince genellikle yıllar süren mücadeleler akla gelir. Yüz Yıl Savaşları, dünya savaşları ya da uzun kuşatmalar insanlık tarihinin büyük bölümünü şekillendirdi. Ancak bir savaş vardır ki bir öğle yemeğinden bile kısa sürmüştür.
1896'da Doğu Afrika kıyısındaki Zanzibar'da yaşanan bu çatışma, tarihe en kısa savaş olarak geçti. Kısa sürmesine rağmen, sömürge döneminin güç dengelerini çarpıcı biçimde gözler önüne seren bir olaydır.
Bu yazıda Zanzibar Savaşı'nın arka planını, savaşa giden süreci, çatışmanın nasıl geçtiğini ve bölge üzerindeki uzun vadeli etkilerini ele alıyoruz.
Zanzibar Neredeydi?
Zanzibar, Hint Okyanusu'nda, bugünkü Tanzanya kıyılarının açığında yer alan bir adalar grubudur. 19. yüzyılda bölge, Umman kökenli bir hanedan tarafından yönetilen bir sultanlıktı ve önemli bir ticaret merkeziydi.
Baharat ticareti, özellikle karanfil, Zanzibar'ın ekonomisinde büyük rol oynuyordu. Ne yazık ki ada aynı zamanda Doğu Afrika köle ticaretinin önemli merkezlerinden biriydi. İngiltere, 19. yüzyılın ikinci yarısında bu ticaretin sona erdirilmesi için sultanlığa baskı yapıyordu.
1890'da yapılan bir anlaşmayla Zanzibar, İngiliz himayesine girdi. Bu, sultanlığın varlığını sürdürmesi ama önemli kararlarda İngiltere'nin onayına ihtiyaç duyması anlamına geliyordu.
Zanzibar'ın stratejik konumu da onu büyük güçler için çekici kılıyordu. Ada, Hint Okyanusu ticaret yollarının üzerinde yer alıyor ve Doğu Afrika anakarasına açılan bir kapı işlevi görüyordu. Bu dönemde İngiltere ve Almanya, bölgedeki nüfuz alanlarını belirlemek için yoğun bir rekabet içindeydi.
Bir Sultanın Ölümü
25 Ağustos 1896'da İngiltere yanlısı Sultan Hamad bin Thuwaini aniden öldü. Ölümünden birkaç saat sonra kuzeni Halid bin Bargaş saraya yerleşti ve kendini yeni sultan ilan etti. Halid'in Hamad'ın ölümünde parmağı olduğuna dair söylentiler dolaştı, ancak bu kanıtlanmış değildir.
İngiltere ise farklı bir aday olan Hamud bin Muhammed'i destekliyordu. İngiliz yetkililere göre himaye anlaşması, yeni sultanın İngiliz onayıyla göreve gelmesini gerektiriyordu. Halid bu onayı almamıştı.
İngilizler Halid'den tahttan çekilmesini istedi. Halid ise reddetti ve sarayın çevresinde binlerce kişilik bir savunma gücü topladı. Sarayın önünde bazı toplar ve küçük bir silahlı gemi de konuşlandırıldı.
Ültimatom ve Bombardıman
İngilizler limanda birkaç savaş gemisi topladı ve Halid'e bir ültimatom verdi. Buna göre Halid, 27 Ağustos sabahı saat 09.00'a kadar saraydan çıkmazsa saray bombalanacaktı.
Halid, son dakikaya kadar İngilizlerin saldırmayacağını düşündü. Bazı kaynaklara göre ABD'nin desteğini arayan mesajlar gönderdi, ancak beklediği yanıtı alamadı. Süre dolduğunda İngiliz gemileri saraya ateş açtı.
Ahşap ağırlıklı saray kısa sürede ağır hasar gördü ve yangınlar çıktı. Zanzibar'ın elindeki tek önemli savaş gemisi Glasgow da İngiliz gemilerinin ateşiyle batırıldı. Sarayın bayrağı indirildiğinde ateş kesildi. Tüm bu çatışma, yaklaşık 38 ile 45 dakika arasında tamamlandı.
İngiliz filosunun başında Amiral Harry Rawson bulunuyordu. Limana toplanan gemiler arasında kruvazörler ve küçük savaş gemileri vardı. İngilizlerin ayrıca sultanlığa bağlı bazı yerel askerlerden oluşan bir kara kuvveti de bulunuyordu.
Savaşın Bilançosu
Kısa süreli olmasına rağmen çatışma kanlı geçti. Kaynakların çoğuna göre Zanzibar tarafında 500 civarında kişi öldü ya da yaralandı. Bu kayıpların büyük bölümü sarayın bombardımanı ve çıkan yangınlardan kaynaklandı.
İngiliz tarafında ise yalnızca bir denizcinin ağır yaralandığı ve daha sonra iyileştiği bildirilir. Bu dengesizlik, dönemin askeri teknoloji farkını açıkça gösteriyordu.
Savaşın ardından İngilizler, bombardımanda kullanılan mühimmatın masraflarını Halid'i destekleyenlerden tahsil etti. Bu durum, savaşın ironik yönlerinden biri olarak sıkça anlatılır.
Kaçan Sultan ve Sonrası
Halid bin Bargaş, bombardımanın ardından saraydan kaçarak Alman konsolosluğuna sığındı. Daha sonra Almanların yardımıyla adadan çıkarılarak bugünkü Tanzanya anakarasındaki Alman Doğu Afrikası'na götürüldü.
Yaklaşık 20 yıl sonra, Birinci Dünya Savaşı sırasında İngilizler bölgede ilerleyince Halid yakalandı ve sürgüne gönderildi. Daha sonra Doğu Afrika'ya dönmesine izin verildiği ve hayatının sonunu orada geçirdiği bilinir.
İngilizlerin desteklediği Hamud bin Muhammed, savaşın hemen ardından sultan oldu. Hamud'un yönetimi döneminde, 1897'de Zanzibar'da köleliğin yasal olarak kaldırılması yönünde önemli bir adım atıldı.
Savaşın bu kadar kısa sürmesinin nedeni açıktır: Taraflar arasındaki askeri güç farkı çok büyüktü. Zanzibar'ın savunması, modern savaş gemilerinin top ateşi karşısında etkili bir direniş gösterebilecek durumda değildi.
Bu nedenle bazı tarihçiler, olayın gerçek anlamda iki eşit taraf arasındaki bir savaştan çok, bir güç gösterisi olduğunu vurgular. Yine de olay, iki devlet arasında ilan edilmiş bir çatışma olarak tarih kitaplarına geçmiştir.
Neden Bu Kadar Önemli?
Zanzibar Savaşı, süresi nedeniyle bir merak konusu olarak sıkça anılır. Ancak olayın arka planında, 19. yüzyılın sonunda Avrupalı güçlerin Afrika üzerindeki nüfuz mücadelesi yatıyor.
Bu kısa savaş, sömürgecilik döneminde yerel yönetimlerin ne kadar sınırlı hareket alanına sahip olduğunu gösteriyor. Zanzibar daha sonra 1963'te bağımsızlığını kazandı ve 1964'te Tanganyika ile birleşerek bugünkü Tanzanya'yı oluşturdu.
Bugün Zanzibar, turistik plajları ve UNESCO Dünya Mirası Listesi'ndeki tarihi Taş Şehir bölümüyle tanınıyor. 38 dakikalık savaş ise adanın uzun ve katmanlı tarihinin yalnızca küçük ama çarpıcı bir parçası.
Daha fazla bilgi
İngiliz-Zanzibar Savaşı Birleşik Krallık ve Zanzibar arasında 27 Ağustos 1896 tarihinde olmuştur. 38 dakikalık bir süre ile kayıtlı dünya tarihinin en kısa süren savaşı rekoruna sahiptir.
Sık sorulan sorular
Tarihin en kısa savaşı hangisidir?
1896'da İngiltere ile Zanzibar Sultanlığı arasında yaşanan İngiliz-Zanzibar Savaşı, tarihin en kısa savaşı olarak bilinir.
Zanzibar Savaşı kaç dakika sürdü?
Kaynaklar farklı süreler verse de savaşın yaklaşık 38 ile 45 dakika arasında sürdüğü kabul edilir.
Savaşın nedeni neydi?
Halid bin Bargaş'ın İngiliz onayı olmadan kendini sultan ilan etmesi ve İngilizlerin tahttan çekilme talebini reddetmesi savaşa yol açtı.
Savaşta kaç kişi öldü?
Zanzibar tarafında yaklaşık 500 kişinin öldüğü ya da yaralandığı tahmin edilir. İngiliz tarafında bir denizci yaralandı.
Zanzibar bugün hangi ülkeye bağlı?
Zanzibar, 1964'te Tanganyika ile birleşerek kurulan Tanzanya'nın yarı özerk bir parçasıdır.
Animasyonlu hâlini Keşifora YouTube Shorts'ta izle →
