Uçakta ve Dağ Yolunda Kulaklar Neden Tıkanır?
Uçak alçalmaya başladığında, hızlı bir asansörde ya da dağ yolunda ilerlerken kulaklarda tuhaf bir dolgunluk hissi oluşur. Sesler boğuklaşır ve bazen hafif bir ağrı hissedilir. Ardından yutkunduğunuzda küçük bir patlama sesiyle her şey normale döner.
Bu yaygın deneyimin arkasında basit ama ilginç bir fizik kuralı ve kulağın özel bir yapısı vardır. Kulak tıkanmasını anlamak için önce kulağın içine bakmak gerekir.
Kulağın yapısı
Kulak, dış kulak, orta kulak ve iç kulak olmak üzere üç bölümden oluşur. Dış kulak ile orta kulak arasında ince bir zar olan kulak zarı bulunur. Ses dalgaları bu zarı titreştirir ve titreşimler orta kulaktaki küçük kemikçikler aracılığıyla iç kulağa iletilir.
Orta kulak, içi hava dolu küçük bir boşluktur. Kulak zarının düzgün titreşebilmesi için bu boşluktaki hava basıncının dış ortamdaki basınçla yaklaşık olarak aynı olması gerekir. Basınç farklı olduğunda zar gerilir ve ses iletimi etkilenir.
İç kulakta ise işitmenin yanı sıra dengeyi sağlayan yapılar bulunur. Bu yüzden ciddi basınç değişikliklerinde bazı insanlar kulak tıkanmasıyla birlikte hafif bir baş dönmesi de hissedebilir.
Östaki borusu: Kulağın havalandırma kanalı
Orta kulağı boğazın üst kısmına bağlayan ince bir kanal vardır. Bu kanala östaki borusu denir ve adını 16. yüzyılda yaşamış İtalyan anatomist Bartolomeo Eustachi'den alır. Östaki borusu çoğu zaman kapalıdır, ancak yutkunma ve esneme gibi hareketlerle kısa süreliğine açılır.
Boru açıldığında orta kulaktaki hava ile dış ortamdaki hava arasında basınç eşitlenir. Kulaklarda duyulan küçük patlama ya da tık sesi, bu eşitlenmenin hissidir. Östaki borusu ayrıca orta kulaktaki salgıların boğaza boşalmasına da yardım eder.
Östaki borusunun işlevini anlamak için bir şişeyi düşünebilirsiniz. Ağzı kapalı bir plastik şişe yüksek bir yerden aşağı indirildiğinde biraz ezilir; çünkü içindeki basınç ile dışarıdaki basınç farklılaşmıştır. Kulak da benzer biçimde, basıncı eşitlemek için zaman zaman bu küçük kapıyı açmak zorundadır.
Uçakta neler oluyor?
Yükseldikçe hava basıncı azalır. Uçak kabinleri basınçlandırılsa da kabin basıncı yerdeki basınçtan daha düşük tutulur. Kalkış sırasında kabin basıncı düşerken, orta kulaktaki hava görece yüksek basınçta kalır ve dışarı çıkmaya çalışır.
Bu durumda hava genellikle östaki borusundan kendiliğinden kaçabilir. İnişte ise tersi olur: kabin basıncı artar ve orta kulaktaki basınç düşük kalır. Kapalı duran östaki borusundan havanın içeri girmesi daha zor olduğu için iniş sırasında tıkanma genellikle daha belirgin hissedilir.
Bu yüzden uçak alçalmaya başladığında kulaklarda baskı ve ağrı daha sık görülür. Yutkunmak, esnemek ya da bir şey çiğnemek borunun açılmasına yardım edebilir.
Asansörlerde, tünellerde ve yüksek rakımlı dağ yollarında da aynı ilke geçerlidir. Basınç değişimi ne kadar hızlı olursa, kulağın uyum sağlaması o kadar zorlaşır. Yavaşça yükselip alçalan bir yolculukta tıkanma genellikle daha az hissedilir.
Kimlerde daha sık görülür?
Bebeklerde ve küçük çocuklarda östaki borusu daha dar ve daha yataydır. Bu nedenle basınç değişikliklerinde kulak tıkanması onlarda daha sık ve daha rahatsız edici olabilir. İniş sırasında bebeklerin ağlamasının nedenlerinden biri de budur.
Nezle, alerji ya da sinüs sorunları da östaki borusunun etrafındaki dokuların şişmesine yol açabilir. Bu durumda boru kolayca açılamaz ve basınç eşitlenmesi zorlaşır. Bu nedenle soğuk algınlığı sırasında yapılan uçak yolculuklarında kulak rahatsızlığı daha belirgin olabilir.
Dalgıçlar da benzer bir sorunla karşı karşıya kalır, hatta daha belirgin biçimde. Suyun altında basınç havadakinden çok daha hızlı değiştiği için dalış sırasında kulak basıncının sık sık eşitlenmesi gerekir. Bu nedenle dalış eğitimlerinde basınç eşitleme temel konulardan biridir.
Basınç eşitleme yöntemleri
Basıncı eşitlemek için en basit yöntemler yutkunmak, esnemek ve sakız çiğnemektir. Bu hareketler östaki borusunu çevreleyen kasları çalıştırarak borunun açılmasına yardım eder. Uçak inişe geçtiğinde uyanık olmak ve bu hareketleri yapmak faydalı olabilir.
Dalgıçlar ve pilotlar arasında bilinen bazı basınç eşitleme manevraları da vardır. Ancak bu yöntemlerin yanlış ya da aşırı güçle uygulanması kulağa zarar verebilir. Bu nedenle bu konudaki teknikler için bir uzmandan bilgi almak en doğrusudur.
Uçak yolculuklarında bebekler için iniş ve kalkış sırasında emzirme ya da biberon verilmesinin yutkunmayı artırdığı sık dile getirilir. Bu konuda en doğru bilgiyi bir çocuk doktoru verebilir.
Ne zaman dikkat etmek gerekir?
Basınç değişikliğine bağlı kulak tıkanması çoğu zaman kısa sürer ve kendiliğinden geçer. Ancak uzun süren tıkanma, şiddetli ağrı, işitme kaybı ya da kulaktan akıntı gibi belirtiler farklı bir sorunun işareti olabilir.
Bu tür durumlarda bir kulak burun boğaz uzmanına başvurmak gerekir. Kulak tıkanmasının nedeni yalnızca muayene ile doğru biçimde değerlendirilebilir.
Uzun süreli ya da tekrarlayan tıkanma şikâyetlerinin nedenini kendi kendine tahmin etmeye çalışmak yerine, uzman görüşü almak her zaman daha güvenli bir yoldur.
Daha fazla bilgi
Östaki borusu burnun arka kısmında bulunan ve geniz adı verilen bölge ile orta kulak arasında geçiş sağlayan bir kanaldır. Bu kanal orta kulağın hava almasını sağladığı gibi bu bölgedeki salgıların genze akması için de bir yol oluşturur.
Sık sorulan sorular
Kulaklar neden patlar?
Yutkunma ya da esneme sırasında östaki borusu açılır ve orta kulaktaki basınç eşitlenir. Duyulan küçük patlama bu eşitlenmenin hissidir.
Uçakta kulak tıkanması neden inişte daha fazladır?
İnişte kabin basıncı artar ve kapalı duran östaki borusundan havanın orta kulağa girmesi daha zordur.
Östaki borusu nedir?
Orta kulağı boğazın üst kısmına bağlayan ince bir kanaldır ve basıncın eşitlenmesini sağlar.
Sakız çiğnemek kulak tıkanmasına iyi gelir mi?
Çiğnemek ve yutkunmak östaki borusunun açılmasına yardım ederek basıncın eşitlenmesini kolaylaştırabilir.
Bebeklerde kulak tıkanması neden daha sık?
Bebeklerde östaki borusu daha dar ve yatay olduğu için basınç eşitlenmesi daha zordur.
Animasyonlu hâlini Keşifora YouTube Shorts'ta izle →
